مجتبی گهستونی، روزنامه‌نگار و دبیر سرویس نخبگان و سمن‌های میراث‌آریا در یادداشتی نوشت: سفرنامه‌ها فقط روایت عبور مسافران از شهرها و سرزمین‌ها نیستند؛ آن‌ها پنجره‌هایی به سوی گذشته‌اند که از خلال آن‌ها می‌توان زندگی مردم، معماری شهرها، آداب‌ورسوم، اقتصاد، فرهنگ و دگرگونی‌های اجتماعی را از نگاه ناظران و مسافران بازشناخت. هر سفرنامه، افزون بر ثبت تجربه‌های شخصی نویسنده، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی یک سرزمین را در خود جای داده است؛ حافظه‌ای که با خواندن، بازخوانی و گفت‌وگو درباره آن، دوباره جان می‌گیرد.
در همین مسیر، برگزاری جلسات «سفرنامه‌خوانی» در کاشان، تجربه‌ای ارزشمند برای پیوند دادن میراث مکتوب با هویت تاریخی این شهر است. گردانندگان این نشست‌ها با تأثیرپذیری از تجربه گروه «خوزستان در سفرنامه‌ها» که تاکنون بیش از ۱۴۰ نشست برگزار کرده است، دورهمی فرهنگی تازه‌ای را شکل داده‌اند تا روایت مسافرانی را بخوانند که در دوره‌های مختلف تاریخی به کاشان سفر کرده‌اند و مشاهدات خود را از این شهر به ثبت رسانده‌اند.
این نشست‌ها هر هفته، روزهای دوشنبه، در هتل سنتی گیواک کاشان برگزار می‌شوند؛ مکانی که خود، با برخورداری از معماری تاریخی و فضای متناسب با چنین برنامه‌ای، بستری برای پیوند میان میراث معماری و میراث مکتوب فراهم می‌کند. حضور در چنین فضایی می‌تواند خواندن سفرنامه‌ها را از یک فعالیت صرفاً مطالعاتی فراتر ببرد و به تجربه‌ای زنده از مواجهه با تاریخ تبدیل کند.
یکی از ویژگی‌های قابل توجه این برنامه، حرکت زمان‌بندی‌شده از قدیمی‌ترین سفرنامه‌های مرتبط با کاشان به سوی روایت‌های جدیدتر است. این شیوه، امکان دنبال کردن تغییرات شهر در گذر زمان را فراهم می‌کند؛ از چگونگی توصیف بناها و محله‌ها گرفته تا بازتاب مناسبات اجتماعی، وضعیت اقتصادی، آیین‌ها و شیوه زندگی مردم. شرکت‌کنندگان اکنون در حال خواندن سفرنامه‌های مرتبط با دوره صفوی هستند؛ دوره‌ای مهم در تاریخ ایران که تحولات سیاسی، فرهنگی، هنری و معماری آن، زمینه مناسبی برای بازخوانی جایگاه شهرهایی چون کاشان فراهم می‌کند.
اهمیت این جلسات تنها در آشنایی با آنچه مسافران گذشته دیده و نوشته‌اند خلاصه نمی‌شود. سفرنامه‌خوانی فرصتی برای مقایسه روایت‌های تاریخی با وضعیت امروز شهر نیز هست. چه عناصری از کاشان گذشته همچنان در سیمای شهر باقی مانده‌اند؟ کدام بناها، آیین‌ها و شیوه‌های زندگی تغییر کرده یا از میان رفته‌اند؟ نگاه مسافران خارجی و ایرانی به این شهر چه تفاوت‌هایی داشته است؟ و چگونه می‌توان از اطلاعات پراکنده در سفرنامه‌ها برای شناخت بهتر تاریخ اجتماعی و فرهنگی کاشان بهره گرفت؟
پاسخ به این پرسش‌ها مستلزم آن است که سفرنامه‌ها نه صرفاً به‌عنوان متونی ادبی یا خاطرات شخصی، بلکه به‌مثابه اسنادی برای پژوهش تاریخی و فرهنگی خوانده شوند؛ اسنادی که البته باید با توجه به زمان نگارش، موقعیت نویسنده، هدف سفر و محدودیت‌های نگاه او مورد بررسی و نقد قرار گیرند.
تجربه «خوزستان در سفرنامه‌ها» نشان داده است که تداوم چنین نشست‌هایی می‌تواند به شکل‌گیری گفت‌وگوهای فرهنگی، افزایش علاقه عمومی به تاریخ و تقویت پیوند میان جامعه و میراث مکتوب کمک کند. گسترش این تجربه در کاشان نیز می‌تواند الگویی برای دیگر شهرهای تاریخی ایران باشد؛ شهرهایی که در لابه‌لای سفرنامه‌ها، روایت‌های فراوانی از گذشته خود دارند، اما این روایت‌ها هنوز به اندازه ظرفیتشان در معرض توجه عمومی قرار نگرفته‌اند.
شاید ارزش اصلی سفرنامه‌خوانی همین باشد: بازگرداندن صدای مسافران گذشته به زندگی امروز شهرها. وقتی روایت‌های قدیمی دوباره خوانده می‌شوند، بناهای تاریخی از سکوت بیرون می‌آیند، کوچه‌ها معنایی تازه پیدا می‌کنند و تاریخ از مجموعه‌ای از تاریخ‌ها و نام‌ها به تجربه‌ای ملموس و قابل گفت‌وگو تبدیل می‌شود.
نشست‌های دوشنبه‌های کاشان، در هتل سنتی گیواک، تلاشی در همین مسیر است؛ تلاشی برای آنکه گذشته تنها در کتابخانه‌ها باقی نماند و سفرنامه‌ها به ابزاری برای شناخت عمیق‌تر شهر، پاسداشت میراث فرهنگی و بازاندیشی در نسبت امروز ما با تاریخ تبدیل شوند.
انتهای پیام/
نظر شما